Cam Yıldırımı Çeker Mi? Gerçekten Böyle Bir Şey Var Mı?
Eskişehir’de yaşıyorum ve sonbaharın ortalarına doğru, yıldırımların ve şimşeklerin sıklıkla gökyüzünü aydınlattığı o mevsime yaklaşıyoruz. Bir akşam, evde otururken, bir arkadaşım “Acaba cam yıldırımı çeker mi?” diye sordu. İlk başta, ciddi ciddi düşündüm, çünkü bu tarz sorular bazen aklımıza takılabiliyor. Bizim gibi, bilimle ilgili bir şeyler öğrenmeye meraklı insanlar için, bazen gündelik hayatın en basit soruları bile büyük merak uyandırabiliyor. O yüzden, “Cam yıldırımı çeker mi?” sorusunu biraz açalım ve bilimsel bir şekilde bakalım.
Yıldırım Nedir, Nasıl Oluşur?
Öncelikle yıldırımın nasıl oluştuğuna biraz göz atalım. Yıldırım, gökyüzünde elektriksel bir boşalma sonucu oluşan çok yüksek voltajlı bir enerji patlamasıdır. Aslında bir tür devreyi kapatma işlemi gibi düşünün. Yeryüzündeki bazı noktalar ve bulutlar arasında bir elektriksel fark meydana gelir. Bu fark arttıkça, bir anda bu elektrik akışı bulutlardan yere doğru atlar ve biz buna yıldırım diyoruz. Bu olay, elektrik akımının geçişini sağlayan hava, su buharı ve toprak gibi unsurların etkisiyle gerçekleşiyor. Kısacası, yıldırım bir çeşit doğal elektriksel “kısa devre” diyebiliriz.
Cam Yıldırımı Çeker Mi? Gerçekten
Şimdi, asıl sorumuza gelelim: Cam yıldırımı çeker mi? Yanıtı, biraz şaşırtıcı olabilir ama aslında cam, yıldırım çekmez. Bu konuda biraz bilimsel bakmak gerekirse, yıldırımın çekileceği yerin elektriksel iletkenlikle doğrudan ilgisi vardır. Yıldırım, çok güçlü bir elektrik akımı olduğu için, elektriksel iletkenliği yüksek olan nesneleri daha çok “çekiyor”. Cam ise, elektriksel iletkenliği düşük bir madde olduğu için, yıldırımın camı “çekmesi” beklenmez.
Bu, ne kadar garip görünse de, basit bir örnekle anlatayım: Yıldırım, bir insanın üzerindeki metal bir objeye (mesela bir şemsiye ya da telefon) daha kolay çarpar. Neden? Çünkü metal çok iyi bir iletkendir. Elektrik, bu iletken maddeler üzerinden kolayca geçer. Ama cam, bir nevi elektrik için “geçişi engelleyen” bir malzeme gibidir. Yani camın üzerinden elektrik akımı geçmez, bu yüzden yıldırım camı çekmez.
Camın Yıldırım ile İlişkisi: Efsaneler ve Gerçekler
Şimdi diyeceksiniz ki, “Ama bazı cam nesneler, özellikle pencere camları ve cam balkonlar, yıldırım sırasında kırılabiliyor. O zaman cam gerçekten yıldırımı çeker mi?” Bunu şu şekilde açıklayalım: Yıldırım, doğrudan camı çekmese de, camın kırılmasına sebep olabilir. Bunun nedeni, yıldırımın geçiş sırasında yarattığı aşırı yüksek ısıdır. Bu ısı, camın bir anda ısınarak çatlamasına ya da kırılmasına yol açabilir. Ama bu, camın elektriksel olarak yıldırımı çektiği anlamına gelmez, sadece yıldırımın etkisiyle camın dayanamadığı bir durumdur.
Bunu bir anlık ısı şokuna benzetebiliriz. Birçok insan, sıcak bir tencereye su eklediğinde ne olur? Bazen tencerenin aniden çatlaması gibi bir durum ortaya çıkar. Yıldırım da benzer şekilde camın iç yapısını alt üst eder. Ancak camın doğrudan yıldırımı çekmesi diye bir şey söz konusu değildir.
Türkiye’de ve Dünyada Yıldırım Çekme Durumu
Biraz da yerel örneklere göz atalım. Türkiye’de özellikle yaz aylarında, yıldırımların sıkça görüldüğü yerler var. Mesela, Eskişehir gibi iç bölgelerde, yaz aylarında nem oranının arttığı zamanlarda, yıldırım düşme riski daha yüksek olabilir. Ama yine de camlı binalarda, camların yıldırım çekmesi durumu hiçbir zaman görülmemiştir. Bu, bilimsel açıklamalarla da doğrulanıyor.
Dünyada ise yıldırım çekme olaylarına genellikle yüksek binalar, antenler ya da iletken materyaller sahip yapılar şahit olur. Çünkü yıldırım, daha yüksek yerleri ve iletken yapıları çekme eğilimindedir. Bu yüzden, binalarda kullanılan çelik yapıların üzerine konan yıldırım düşürme sistemleri (yıldırım çubukları), bu tür kazaların önüne geçer.
Sonuç: Cam Yıldırımı Çekmez, Ama Dikkat Edilmesi Gerekir
Kısacası, cam yıldırım çekmez. Bu, oldukça net bir bilimsel gerçek. Ancak cam, yıldırımın etkisiyle kırılabilir ya da çatlayabilir, çünkü yıldırımın yaratacağı ısı çok yüksektir. Bu yüzden, camlardan dolayı yıldırım çekme endişesinin gereksiz olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim. Yine de, yıldırım düşmesi durumunda güvenliğiniz için yüksek binalardan ve metal objelerden uzak durmak her zaman daha sağlıklıdır.
Yıldırım gibi doğanın bu güçlü ve heyecan verici fenomenleri, bazen kafamıza takılan soruları da beraberinde getiriyor. Ama bilimsel bir bakış açısıyla, camın yıldırımı çekmediğini ve esasen elektrik iletkenliği yüksek nesnelerin yıldırım çekme olasılığının daha fazla olduğunu bilmek, bu tür soruları kafamızda netleştirecektir.